چکیده

شهرهای هوشمند به عنوان پاسخی نوین به چالشهای شهری مانند رشد جمعیت، آلودگی محیطی و ناکارآمدی منابع، در آسیا به سرعت در حال گسترش هستند. این مقاله با رویکرد کتابخانهای، به بررسی طرحهای مورد استفاده برای هوشمندسازی شهرها در قاره آسیا میپردازد. بر اساس تحلیل منابع علمی معتبر، طرحهای کلیدی در کشورهای چین، ژاپن، کره جنوبی، هند، جنوب شرقی آسیا و خاورمیانه شناسایی شدهاند. این طرحها شامل کاربرد هوش مصنوعی(AI) ، اینترنت اشیاء(IoT) ، مدلسازی انرژی، برنامهریزی اقلیمی یکپارچه و سیاستهای ملی مانند برنامه ملی استراتژیک شهر هوشمند کره جنوبی و مسیرهای شهر هوشمند آسیای در حال توسعه میشوند. یافتهها نشان میدهند که این طرحها بر پایداری، کارایی انرژی و مشارکت شهروندان تمرکز دارند، اما چالشهایی مانند کمبود زیرساختهای دیجیتال و نابرابری اجتماعی را نیز به همراه دارند. مقاله پیشنهادهایی برای سیاستگذاری و اجرا ارائه میدهد تا شهرهای آسیایی بتوانند از این طرحها برای توسعه پایدار بهرهبرداری کنند.

کلمات کلیدی: شهر هوشمند، هوشمندسازی شهری، آسیا، هوش مصنوعی، مدلسازی انرژی، برنامهریزی اقلیمی.

مقدمه

زمینه و اهمیت موضوع

با پیشرفت سریع شهرنشینی در آسیا، بیش از ۵۰ درصد جمعیت جهان تا سال ۲۰۵۰ در شهرهای این قاره زندگی خواهند کرد Nations,2018) .(United این رشد، چالشهایی مانند ترافیک، آلودگی هوا، مصرف بالای انرژی و نابرابری اجتماعی را به همراه دارد. ایده شهر هوشمند1 در اوایل سال 1990 میلادی بیان شده، و به معنای توسعه شهرها همراه با پیشرفت فناوری و نوآوری در جهان است. زیرساختهای موجود در هر شهر هوشمندی میبایست همواره بروز باشند، شهرها با مشکلات ناکافی بودن حملونقل عمومی، ترافیک و انتشارگازهای گلخانهای ناشی از حملونقل روبرو هستند.]8[ شهر هوشمند به عنوان یک مدل نوین مدیریت شهری، از فناوریهای پیشرفته مانند هوش مصنوعی(AI2) ، اینترنت اشیاء (IoT3) و دادههای بزرگ Data) (Big برای حل این مشکلات بهره میگیرد. بر اساس گزارش سازمان ملل متحد، شهرهای هوشمند میتوانند مصرف انرژی را تا ۳۰ درصد کاهش دهند و کیفیت زندگی شهروندان را بهبود بخشند2016) (UN-ECOSOC, . در شهرهای هوشمند، اینترنت اشیا با بهمپیوستن دنیای فیزیکی و مجازی و نیز با مقدارهای عظیمی از دستگاههای الکترونیکی توزیع شده در خانهها، وسایل نقلیه، خیابانها، ساختمانها و بسیاری از محیطهای عمومی میتواند خدمات مختلفی را به شهروندان و مدیران ارائه دهد. از جمله این خدمات خانههای هوشمند، پارکینگهای هوشمند، سیستمهای آب و هوا، ترافیک وسایل نقلیه، آلودگی محیط زیست، سیستمهای نظارتی، انرژی هوشمند و شبکههای هوشمند است[9]. برای مثال در سیستم مدیریت ترافیک امکان نظارت بر ترافیک و جلوگیری از احتقانها وجود خواهد داشت. همچنین یک سیستم پارکینگ هوشمند میتوان با استفاده از دوربینها(ANPR4) و سنسورهای فشار و نیز با محاسبه تعداد و سرعت اتومبیلها فضای پارکینگ را کنترل و رانندگان را با پارکینگ خودکار نظارت کند که باعث افزایش کارایی و آرامش شهروندان و کنترل جریانهای ترافیکی خواهد شد.[10] و یا شبکههای هوشمند برق به بهترشدن توزیع انرژی کمک میکنند.[11] همچنین یکی از حوزههایی که تحت تاثیر فناوریهای دیجیتالی شاهد پیشرفت چشمگیری بوده، حوزه بهداشت و درمان است[12] بیمارستانهای هوشمند که با استفاده از ابزارهای هوشمند نفش موثری در بهبود فرآیند تشخیص و درمان بیماریهای مختلف داشته است و کیفیت مراقبت را بشدت افزایش داده، فرآیندها دقیقتر و رضایت بیمار بالاتر رفته است14] , .[13

در آسیا، کشورهایی مانند چین، ژاپن و کره جنوبی پیشگام هوشمندسازی هستند. برای مثال، چین با بیش از ۵۰۰ پروژه شهر هوشمند، بر کاربرد AI در مدیریت ترافیک تمرکز دارد.[3] ژاپن از روباتیک برای توسعه شهرهای پایدار استفاده میکند.[1]

شهرهای هوشمند به عنوان پاسخی نوین به چالشهای روزافزون شهرنشینی، مدیریت منابع و کیفیت زندگی، به یک ضرورت جهانی تبدیل شدهاند. سنگاپور با اجرای سیستمهای حملونقل هوشمند و شبکههای دادهمحور از راه شبکههای حسگر و تحلیل

دادهها، ترافیک را بهینهسازی کرده و آلودگی هوا را کاهش داده است و با معرفی پروژههایی مانند «سنسورهای هوشمند» در فضای عمومی، نشان داد مدیریت انرژی و کاهش آلودگی چقدر میتواند در ارتقای پایداری شهری مؤثر باشد. این تجربیات نشان میدهند توسعۀ شهرهای هوشمند نه فقط به حل مشکلات فعلی کمک میکند، بلکه پایهای برای آیندهای پایدارتر و مقاومتر خواهد بود , فرصتهای اقتصادی جدیدی ایجاد میکنند. بنابراین، توجه به این الگوها و بهکارگیری آنها در برنامهریزیهای شهری، گامی اساسی در راستای تضمین ارتقای کیفیت زندگی و توسعۀ پایدار است. اما شهر هوشمند فقط به فناوری محدود نمیشود، بلکه دربرگیرندۀ رویکردی یکپارچه است که شهروندان را به عنوان محور اصلی برنامهریزی قرار میدهد. این مدل شهری بر شفافیت، مشارکت عمومی و دسترسی عادلانه به خدمات تأکید دارد. برای موفقیت این مدل، همکاری بین بخشهای دولتی، خصوصی و آکادمی ضروری است[11].

اهداف مقاله

این مقاله با رویکرد کتابخانهای، به اهداف زیر میپردازد:

• شناسایی طرحهای کلیدی هوشمندسازی شهر در آسیا.

• تحلیل مقایسهای این طرحها بر اساس منابع علمی.

• ارائه پیشنهادهایی برای کاربرد عملی در کشورهای در حال توسعه.

• بررسی چالشها و فرصتهای آینده.

ساختار مقاله

تعریف شهر هوشمند

شهر هوشمند شهری است که از فناوریهای دیجیتال برای بهینهسازی منابع، بهبود خدمات و افزایش پایداری استفاده میکند. شهرهای هوشمند بر سیستمهای سایبر-فیزیکی⁵ تکیه دارند که AI و روباتیک را ادغام میکنند.[1] در آسیا، این مفهوم با تمرکز بر انرژی تجدیدپذیر و مدیریت اقلیمی گسترش یافته است[2] .

ویژگیهای شهر هوشمند[16] :

• فناوری، ICT و اینترنت :همهی مفاهیم شهر هوشمند بر توسعهی فناوری و ابزارهای دیجیتال برای افزایش هوشمندی شهر استوارند.
• توسعه سرمایه انسانی و اجتماعی :بنیان سرمایه انسانی و اجتماعی، دانش، هوش و خلاقیت است.

• تشویق به کارآفرینی :یکی از ویژگیهای بسیار مهم در برنامهریزی راهبردی برای توسعه شهر هوشمند است.

دادهها، ترافیک را بهینهسازی کرده و آلودگی هوا را کاهش داده است و با معرفی پروژههایی مانند «سنسورهای هوشمند» در فضای عمومی، نشان داد مدیریت انرژی و کاهش آلودگی چقدر میتواند در ارتقای پایداری شهری مؤثر باشد. این تجربیات نشان میدهند توسعۀ شهرهای هوشمند نه فقط به حل مشکلات فعلی کمک میکند، بلکه پایهای برای آیندهای پایدارتر و مقاومتر خواهد بود , فرصتهای اقتصادی جدیدی ایجاد میکنند. بنابراین، توجه به این الگوها و بهکارگیری آنها در برنامهریزیهای شهری، گامی اساسی در راستای تضمین ارتقای کیفیت زندگی و توسعۀ پایدار است. اما شهر هوشمند فقط به فناوری محدود نمیشود، بلکه دربرگیرندۀ رویکردی یکپارچه است که شهروندان را به عنوان محور اصلی برنامهریزی قرار میدهد. این مدل شهری بر شفافیت، مشارکت عمومی و دسترسی عادلانه به خدمات تأکید دارد. برای موفقیت این مدل، همکاری بین بخشهای دولتی، خصوصی و آکادمی ضروری است[11].

اهداف مقاله

این مقاله با رویکرد کتابخانهای، به اهداف زیر میپردازد:

• شناسایی طرحهای کلیدی هوشمندسازی شهر در آسیا.

• تحلیل مقایسهای این طرحها بر اساس منابع علمی.

• ارائه پیشنهادهایی برای کاربرد عملی در کشورهای در حال توسعه.

• بررسی چالشها و فرصتهای آینده.

ساختار مقاله

تعریف شهر هوشمند

شهر هوشمند شهری است که از فناوریهای دیجیتال برای بهینهسازی منابع، بهبود خدمات و افزایش پایداری استفاده میکند. شهرهای هوشمند بر سیستمهای سایبر-فیزیکی⁵ تکیه دارند که AI و روباتیک را ادغام میکنند.[1] در آسیا، این مفهوم با تمرکز بر انرژی تجدیدپذیر و مدیریت اقلیمی گسترش یافته است[2] .

ویژگیهای شهر هوشمند[16] :

• فناوری، ICT و اینترنت :همهی مفاهیم شهر هوشمند بر توسعهی فناوری و ابزارهای دیجیتال برای افزایش هوشمندی شهر استوارند.
• توسعه سرمایه انسانی و اجتماعی :بنیان سرمایه انسانی و اجتماعی، دانش، هوش و خلاقیت است.

• تشویق به کارآفرینی :یکی از ویژگیهای بسیار مهم در برنامهریزی راهبردی برای توسعه شهر هوشمند است.

شکل –1 سیستم مدیریت در یک شرکت زنجیره ای رستوران.

شکل1، یک دیاگرام مفهومی از یک سیستم مدیریت در یکی از شرکت های زنجیره ای رستوران های پیشرو ژاپنی است. هر رستوران بر اساس داده های فروش روز گذشته، سفارشات روزانه ای از یک کارخانه پایه می دهد و سپس کارخانه پایه مواد غذایی نیمه پخته مورد نیاز را به هر رستوران ارسال می کند. این سیستم دارای دو بخش است: یک سیستم مدیریت تولید کارخانه که از یک سرور استفاده می کند و سیستمی که مدیریت را به یک شرکت متخصص خارجی دیگر واگذار می کند؛ و یک سیستم مدیریت فروشگاه که از سرور در مرکز داده خود استفاده می کند. در سیستم مدیریت تولید، داده های سفارشات مواد غذایی از تمامی فروشگاه ها جمع آوری می شود و تمامی مواد اولیه لازم به طور همزمان سفارش داده می شوند. این سیستم همچنین دستورات لازم برای یک برنامه عملیاتی را ارائه می دهد تا اطمینان حاصل شود که خطوط تولید در هر کارخانه به بهینه ترین شکل ممکن عمل می کنند. علاوه بر این، دستورالعملهای کاری لازم برای فرآیند مونتاژ )یعنی جداسازی بستهها به منظور تحویل از کارخانه به هر فروشگاه( ایجاد میشود. از طریق سفارش جمعی مواد اولیه، فضای انبار در حیاطهای پشتی کارخانهها نیز به طور بهینه مدیریت میشود. علاوه بر این، امکان بهینهسازی فرآیندهای تولید و مونتاژ در یک بازه زمانی کوتاه وجود دارد به طوری که محمولههای مواد غذایی ناهار بهموقع ارسال شوند. سیستم فروشگاه بهطور خودکار مقدار مواد غذایی مورد نیاز برای تجدید ذخیره

را برای تأمین میزان ذخیره غذایی مرجع در هر فروشگاه بر اساس دادههای فروش قبلی محاسبه میکند و این اطلاعات را به سرور سیستم مدیریت تولید ارسال میکند. پس از معرفی این سیستم، مدیران فروشگاهها از مسئولیت سفارش مواد غذایی آسوده خاطر شدند. همچنین بهعنوان نتیجه معرفی اخیر تبلتها در فروشگاهها، امکان جداسازی جنبهای از سیستم فروشگاه که به امنیت اطلاعات قوی نیاز دارد از بخشی که نیاز به دسترسی بیشتر باز و سادهتر دارد، فراهم شده است. این تبلتها برای مرور راهنماهای تعمیرات، مشاهده محتوای آموزشی برای کارمندان جدید و ارتباط بین مدیران فروشگاه استفاده میشوند.

ما میتوانیم ویژگیهای زیر را برای سیستم فوق اشاره کنیم:

)الف( در سیستم مدیریت تولید، امکان کاهش هزینههای سرمایهگذاری برای نصب تجهیزات اطلاعاتی و نرمافزارهای تحلیلی از طریق حقالزحمههای استفاده و استفاده از سرورها و سیستمهای کارشناسان خارجی )به عبارت دیگر، استفاده از ابر( وجود دارد.

)ب( با ترکیب سیستمهای مدیریت تولید و فروش، بهینهسازی فرآیندهای تولید و فروش به طور همزمان انجام میشود و کارایی تمام کارها بهبود مییابد.[15]

شکل –2 سیستم مدیریت در یک کشت گلخانهای )یک سیستم کشاورزی هوشمند.(

شکل-2 یک نمودار مفهومی از یک سیستم مدیریت برای کشت محصولات سودآور مانند توتفرنگی، گوجهفرنگی و خیار در یک گلخانه با استفاده از “روش خاک هیدروپونیک” است. روش خاک هیدروپونیک با کشت هیدروپونیک متفاوت است به این صورت که محصولات در خاک کشت میشوند. لولههای پلاستیکی چکهریز در اطراف ریشههای محصولات کشیده میشوند و سپس ریشهها از طریق این لولهها با میزان مورد نیاز کود مایع که غلظت مشخصی دارد آبیاری میشوند. این روش کشت با ارجاع به روشهای پیشرفته کشاورزی در اسرائیل ساخته شده است.

دادههای مربوط به تابش خورشیدی، رطوبت خاک و هدایت الکتریکی (EC6) که توسط حسگرهای نصبشده در گلخانه کشاورز به دست میآید، به سرورهای ابری شرکت فناوری اطلاعات برای تحلیل خودکار ارسال میشود. سپس غلظت بهینه کود مایع و روش آبیاری )زمان و مقدار آبیاری( به دستگاههای آبیاری در گلخانه بهصورت خودکار منتقل میشود. بهعنوان نتیجه این پیشرفتها، کار آبیاری – که در گذشته زمان زیادی از ساعات کاری کشاورزان را به خود اختصاص میداد – دیگر لازم نیست و کشاورزان میتوانند وقت خود را به پروژههای دیگر برای بهبود کیفیت و محصول محصول اختصاص دهند.

کود مایع به طور قابل توجهی کمتر از قبل استفاده میشود )هرچند که قیمت واحد کود مایع بالاتر از کود معمولی است.( بهخاطر این خدمات، کوددهی و آبیاری که کشاورزان قبلًا از طریق تجربه و غریزه مدیریت میکردند، اکنون بر اساس سوابق واقعی و دانش علمی بهطور بهینه مدیریت میشود. در نتیجه، کشاورزان باتجربه میتوانند بیشتر از برداشت و کیفیت محصول خود را افزایش دهند، و حتی کشاورزان بیتجربه نیز قادر خواهند بود محصولات با کیفیت مناسبی تولید کنند. این سیستم همچنین به جلوگیری از آلودگی محیط زیست و خاک بهخاطر استفاده بیش از حد از کود کمک میکند.

با توجه به تحلیل ورودی-خروجی، کالاهای اطلاعاتی مانند حسگرها و آیپدها بهعنوان ورودیهای واسط بخش کشاورزی محسوب خواهند شد. از سوی دیگر، مقادیر ورودی کود – یک ورودی متداول در بخش کشاورزی – کاهش خواهد یافت. نسبت به گذشته، کیفیت و عملکرد محصولات افزایش خواهد یافت، و بنابراین ورودیهای واسط به ازای هر واحد ارزش تولید (CT) بهطور قابل

توجهی کاهش خواهد یافت. بهتازگی، یک سرویس ارتباطات بیسیم( منطقه وسیع توان کم(LPWA7) توسعه یافته است که در

آن حسگرها میتوانند اطلاعات را جمعآوری و از طریق انتقالات دادهای کوچک ارسال کنند. این انتقالات داده میتوانند در محدودههای وسیع، با هزینه کم و با استفاده از توان پایین انجام شوند.[15]

کره جنوبی

برنامه ملی استراتژیک شهر هوشمند (NSSP8) کره جنوبی بر دادههای بزرگ تمرکز دارد[5] خدمات شامل مدیریت ترافیک، محیط و انرژی هستند. مثال: سئول از سنسورها برای نظارت بر کیفیت هوا استفاده میکند. این برنامه استانداردهای بینالمللی مانند KPIs ITU را رعایت میکند.

طرحهای هوشمندسازی در جنوب آسیا

هند

هند با طرح Mission” Cities “Smart ۱۰۰ شهر را هدف قرار داده است[2] .ابزار ICLAP9 را معرفی میکنند که دادههای اقلیمی را با برنامهریزی شهری ادغام میکند. مثال: بنگلور و حیدرآباد از IoT برای مدیریت آب و انرژی استفاده میکنند. چالش: نابرابری دیجیتال.

طرحهای هوشمندسازی در جنوب شرقی آسیا[19]

در حالی که مالزی و تایلند بر انرژی تجدیدپذیر تمرکز دارند، تخصص سنگاپور در برنامهریزی زمین، مدیریت زیرساختها و حفاظت از منابع طبیعی است. این شهر در سال ۲۰۱۴ چشمانداز خود برای «ملت هوشمند» را اعلام کرد. ابتکار Smart Nationبا هدف تولید راهحلهای انسانیمحور و نوآورانه، با همکاری دولت، بخش خصوصی و شهروندان اجرا میشود[18] .

در سنگاپور، دادههای مرتبط با شهر و شهروندان در مراکز داده با کابلهای فیبر نوری نگهداری میشود. این کشور شهری سازمانیافته با جادههای الکترونیکی است و ۹۸٪ خدمات الکترونیکی آن به صورت آنلاین ارائه میشوند. بیش از ۳۸۵ خدمت الکترونیکی و پرتال شهروندی در ۶۰ وزارتخانه وجود دارد .

سنگاپور برنامه ملی کامپیوتری خود را در سال ۱۹۸۱ تدوین کرد و در همان سال «هیئت ملی کامپیوتر» را راهاندازی نمود و در سال ۱۹۹۲، پروژه ONE Singapore بر اساس زیرساخت پهنباند با نام (IT2000) Island Intelligent راهاندازی شد، که هدف آن توسعه سنگاپور بهعنوان یک مرکز جهانی بود.

در سال ۲۰۰۶، با برنامه2015 Nation Intelligent ، تمرکز بر نوآوری، یکپارچگی و بینالمللیسازی بود. حتی پیش از آغاز ابتکار Nation Smart در ۲۰۱۴، سنگاپور در توسعه حملونقل عمومی هوشمند، سیستمهای جادهای و دولت الکترونیک پیشرفت کرده بود و از نظر فنی، یک شهر هوشمند محسوب میشد.

این کشور اکنون میزبان آزمایشگاههای زنده متعددی است که شرکتهای جهانی، استارتاپهای فناوری خارجی، نهادهای عمومی مختلف و ابتکارات محلی در آنها همکاری میکنند. «سازمان توسعه رسانه و فناوری اطلاعات سنگاپور» نقش پیشرو در توسعه زیرساختهای سختافزاری و نرمافزاری دارد، از جمله استانداردسازی استفاده از اینترنت اشیاء و توسعه پلتفرم Smart Nation.این پلتفرم با هدف ایجاد شبکهای پیشرفته برای ارتباطات یکپارچه، ارائه شبکههای ناهمگون، اتصال همهجانبه، حسگرهای IoT در سطح کشور و قابلیت تحلیل داده طراحی شده است.[22]

در سال ۲۰۱۸، سنگاپور پیشگام ایجاد شبکه شهرهای هوشمند ASEAN شد[20] .گروه (SNDGO10) به عنوان یک پلتفرم نوآوری آنلاین توسط بنیاد ملی تحقیقات ایجاد شد. این پلتفرم به شهروندان امکان استفاده از انجمنهای محلی، وبلاگها و وبسایتها را میدهد و توسعه سیستم هشدار هوشمند سالمندان را تسهیل میکند.[21]

پروژههای شهر هوشمند در سنگاپور شامل موارد متعددی است2020): (SNDGO,

• پرداختهای الکترونیکی :این سیستم بهمنظور تسهیل تراکنشهای سریع، ساده و دیجیتال طراحی شده است و امکان پرداختهای آسان و مؤثر برای شهروندان و کسبوکارها را فراهم میکند.
• خوانش خودکار کنتور Reading): Meter (Automated این فناوری میزان مصرف آب را دنبال میکند و مشکلاتی مانند نشت را شناسایی میکند. این پروژه از سال ۲۰۱۶ آغاز شد و ابتدا در ۵۰۰ خانه پیادهسازی گردید.
• فناوریهای کمکی و رباتیک در مراقبتهای بهداشتی :هدف این پروژه فراهم کردن فضاهای زندگی مستقل برای جمعیت سالمندان است.
• مرکز تعالی CentEx : محیطی است برای توسعه سرمایه انسانی با مهارتهای فنی، به منظور پشتیبانی از چشمانداز شهر هوشمند.
• CorpPass:یک هویت دیجیتال ویژه کسبوکارها و سازمانها است که امکان دسترسی به خدمات الکترونیکی را فراهم میکند.
• REACH:این پلتفرم به شهروندان اجازه میدهد نظرات و پیشنهادات خود را ارائه دهند و با مشارکت بیشتر، سیاستهای عمومی شکل گیرد.
• Together: Singaporeاین برنامه از سال ۲۰۱۹ اجرا شد تا همکاری شهروندان و دولت افزایش یابد. بین ژوئن ۲۰۲۰ و ژوئیه ۲۰۲۲، بیش از ۱۴۰,۶۰۰ شهروند و ۱۵۹۰ مؤسسه از طریق ۳۵ اتحاد Together Singapore با نهادهای عمومی همکاری کردند. پس از همهگیری، سیاستها به سمت ایجاد یک مدل اجتماعی پایدار و فراگیر با مشارکت و تعامل متقابل شهروندان هدایت شد.
• TraceTogetherو SafeEntry: اپلیکیشن TraceTogether به مقامات امکان میدهد افراد در معرض ویروس کووید۱۹- را از طریق سیگنالهای بلوتوث شناسایی کنند SafeEntry .نیز برنامهای اجباری برای ثبت زمان ورود و خروج افراد است.
• حملونقل و زیرساختهای هوشمند :سنگاپور دارای شبکه حملونقل هوشمند و سیستم پرداخت یکپارچه است که شامل مسیریابی پارکینگ، استفاده مختلط از زمین، اجرای خطوط ویژه اتوبوس، تشخیص دقیق، پردازش سریع، استفاده از وسایل نقلیه سبز و خدمات یکپارچه ریلی و اتوبوس میشود. فضاهای سبز و ساختارهای شهری با رعایت تعادل طبیعی ایجاد شدهاند. پروژهای در اطراف هتل ۱۹۱ متریOasi ، با استفاده از ۵۴ نوع گیاه سبز در میان ساختمانهای

بتنی، امکان تعامل با طبیعت را فراهم کرده است. همچنین با بهرهگیری از انرژی خورشیدی، بازیافت آب، روشنایی کممصرف و سیستم مدیریت انرژی در ساختمانها و پارکینگها، مصرف انرژی حدود ۲۰٪ کاهش یافته است.

طرحهای هوشمندسازی در خاورمیانه آسیا

عربستان سعودی

زائران مکه به خدمات الکترونیکی دسترسی دارند و شهرداری سیستم GISرا برای رصد حج و ارائه اطلاعات راهاندازی کرده است.

همچنین، مکه سیستم مدیریت ترافیک هوشمند را پیادهسازی کرده تا ترافیک را کنترل، از ایجاد ترافیک سنگین جلوگیری، حوادث را کاهش و ایمنی عمومی را بهبود بخشد[23]

عراق )مطالعه موردی بصره(

بصره به عنوان شهر هوشمند میراثی هدفگذاری شده است. مکانیزمها شامل توسعهICT ، برنامههای هوشمند و ظرفیتسازی شهروندان هستند. مثال: سیستم دولت الکترونیک برای خدمات عمومی.[24]

استانبول

شرکتهای ISBAK و ISTTELKOM خدمات زیرساخت و ارتباطات الکترونیکی استانبول را تامین و اداره شهرهای هوشمند را برعهده دارند.در حوزههای مدیریت آب، یکپارچگی اجتماعی، سلامت، مسکن، بلایا و اورژانس، و گردشگری تلاش میکند راهحلهایی برای مسائل زیستمحیطی و اقتصادی ارائه دهند و نیز مطالعاتی در زمینه زیرساختهای شهر هوشمند انجام میدهند

برخی از برنامههای شهر هوشمند در استانبول عبارتند از [19]:

• تکنولوژی Stop Smart و اپلیکیشنMob_IETT : امکان مشاهده زمان حرکت اتوبوسها و مسیرها را فراهم

میکند.

• پروژه کتابخانه صوتی Project): Library (Audio دسترسی شهروندان دارای معلولیت به کتابها را از طریق صوت ممکن میسازد.
• سیستم اطلاعات حملونقل عمومی :یکپارچهسازی تمام دادههای حملونقل با سیستم اشتراک هویت را فراهم میکند.
• نقشه سهبعدی شهر و پروژه پانوراما :ارائه نقشههای شهری به شهروندان به صورت فناوریمحور.
• تاسیسات بازیافت و تولید انرژی از زبالههای جامد :تولید انرژی الکتریکی از بازیافت زبالههای خانگی.
• تولید انرژی از گاز دفن زباله :تبدیل گاز حاصل از زبالههای جامد به انرژی از طریق سوزاندن.
• اپلیکیشن موبایلISMEK : نسخه موبایل مرکز آموزش مداوم( ISMEK دورههای مهارتی استانبول).
• سیستمهای حملونقل هوشمند :توسط مرکز مدیریت حملونقل اداره میشود. دادههای تولیدشده توسط سیستمهای اندازهگیری و رصد ترافیک و مرکز عملیات تونلهای بزرگراه جمعآوری و پردازش میشوند. سیستم مدیریت ترافیک

تطبیقی، تراکم ترافیک را بهصورت لحظهای اندازهگیری کرده و امکان توسعه مدل جدید علائم و کنترل ترافیک را فراهم

میکند. پروژه iTaxiامکان پرداخت کرایه تاکسی با کارت حملونقل عمومی استانبول (Istanbulkart) یا کارت

اعتباری را فراهم میکند و امنیت با استفاده از دوربین داخل خودرو و دکمه اضطراری در ۴۰۰۰ تاکسی افزایش یافته است .

• سیستم پارکینگ هوشمند :اطلاعات لحظهای اشغال پارکینگهای سراسر شهر بهصورت ۷/۲۴ بروزرسانی میشود و از طریق صفحهنمایشهای LED نصبشده در جادههای اصلی در اختیار رانندگان قرار میگیرد .
• مرکز کنترل محیطزیست Center): Control (Environmental این مرکز، مدیریت، پایش و بازرسی خودروهایی که زباله حمل میکنند را با استفاده از دستگاهها و حسگرهای نصبشده در خودروها انجام میدهد .
• Desk: White در سال ۱۹۹۴ تأسیس شد تا درخواستها، نظرات و خواستههای شهروندان را دریافت کند. با این حال، سطح استفاده فعال شهروندان از این مرکز پایین است .
• آزمایشگاه زندگی باشاکشهر Lab): Living (Başakşehir این آزمایشگاه در سال ۲۰۱۴ به عنوان محیطی نوآورانه برای پژوهش، تجربه و آزمایش محصولات و خدمات طراحی فناوری توسط شهروندان افتتاح شد و توسط شبکه اروپایی آزمایشگاههای زندگی (EnoLL) به رسمیت شناخته شده است. هدف این پروژه، گسترش آن در سراسر

استانبول تحت برنامه Istanbul Zeminاست .

• Wi-Fiو BELNET شهرداری استانبول :از سال ۲۰۱۴، شرکت ISTTELKOM خدمات اینترنت رایگان را برای

کاربران داخلی و خارجی در فضاهای عمومی فراهم میکند. سیستم BELNETکه در سال ۲۰۰۷ ایجاد شد، با رویکرد

شهرداری اجتماعی فعالیت میکند. این مراکز بهعنوان کافینتهای رایگان مجهز به کامپیوترهای پیشرفته در ۳۸ مکان خدمات ارائه میدهند .

نتیجهگیری

مرور طرحهای هوشمندسازی شهری در کشورهای مختلف آسیایی نشان میدهد که اگرچه هر کشور با توجه به شرایط اقتصادی، اجتماعی و زیرساختی خود رویکرد متفاوتی برگزیده است، اما همه در یک هدف مشترک یعنی ارتقای کیفیت زندگی شهروندان، بهبود کارایی انرژی، و حرکت به سوی توسعه پایدار همسو هستند. تجربههایی مانند پروژههای گسترده چین، برنامه ملی کره جنوبی، مدلهای نوآورانه ژاپن و ابتکار «ملت هوشمند» سنگاپور نشان میدهد که ترکیب فناوریهای نوین نظیر هوش مصنوعی، اینترنت اشیاء و مدلسازی دادهمحور با سیاستگذاری کلان و مشارکت شهروندی میتواند بستری مطمئن برای مدیریت هوشمند شهرها فراهم آورد. با این حال، چالشهایی همچون نابرابری دیجیتال، کمبود زیرساختها و دغدغههای امنیتی و حریم خصوصی همچنان بهعنوان موانع مهم باقی ماندهاند. بنابراین، برای تحقق کامل شهرهای هوشمند در آسیا، علاوه بر توسعه فناوری، توجه ویژه به عدالت اجتماعی، آموزش شهروندان و تقویت همکاریهای بینالمللی ضرورت دارد.